Imam Maturidiu është njëri nga personalitet më të shquara të mendimit islam. Emri i tij i plotë është Ebu Mensur Muhammed ibën Muhammed ibën Mahmud El-Maturidi. Maturid ose Maturit është emri i një fshati të Samarkandit  të cilin e merr edhe Imami si llagap. Ndonjëherë Imami quhet edhe si Samarkandas: Shejh Imam Alemul Huda Ebu Mensur Samarkandi. Atributin „Alemu El-Huda“ i dhanë shokët dhe bashkëmendimtarët e tij ose siç e quajn ndonjëherë edhe „Imamul Huda“, po dhe „Imamul Mutekelimin“ me çrast secili emër tregon për pozitën dhe famën të cilën e ka gëzuar në mesin e tyre si dijetar dhe për mundin e pakursyer që shkriu në mbrojtjen e sunnetit, akides e të sheriatit.

Histroianët nuk kanë njohur ndonjë datë të lindjes së Imamit përpos Dr. Ejub Ali, i cili si datë të mundëshme të lindjes së Imamit e merr vitin 238 h./852 e.s.  Po të ishte e saktë kjo, atëherë do duhej që Imami të kishte jetuar afër njëqind vjet, ngase të gjithë historianët pohojnë njëzëri se ai vdiq më vitin 333 h./ 944 e.s.

                    Arsimi dhe kultura e Imam Maturidiut

Imam Maturidiu mësimet e para i mori ndër dijetarët më të dalluar të kohës të cilët si zakonisht patën mësuar prej dijetarëve zinxhiri i të cilëve lidhet me Imam Ebu Hanifen. Kefeviu thotë se Imam Maturidiu shkollimin e përfundoi para Ebu Nasr Ijadit dhe që të dy fikhun e mësuan nga Ali Ebu Bekr Xhuzxhani nga Ebu Sulejman Xhuzxhani nga  Muhammedi nga Ebu Hanifja. Prej mësuesve të Maturidiut është edhe Muhammed Mukatil Er-Razi, gjykatësi i qytetit Rejj.

Si imam Maturidiu ashtu edhe mësuesi i  tij i parë Ebu Nasr Ijadi ka prejardhje nga Ensarët, fisi Hazrexh. Ebu Nasr Ijadi ishte një Imam i shquar me njohuri të gjëra, i devotshëm, muxhahid në rrugën e Allahut. „Ai ishte ndër më të dalluarit e kohës“, pohojnë historianët. Ky mësues i Maturidiut mbas vete la dy djem, fama e të cilëve mori dhenë, saqë për njërin prej tyre, Ebu Bekr Ijadin, thuhej: “Dëshmia se medhhebi hanefi është i vërtetë është se Ebu Bekri e ndjek atë medhheb”. Ky mësues i Imam Maturidiut, bashkë me shokun e tij, dijetarin e njohur Ebu Bekr Ahmed Xhuzxhani, ndiqnin mësimet tek Ebu Sulejman Xhuzxhani, njëri ndër nxënësit më të dalluar të Imam Muhammed Shejbanit, nxënësit të njohur të Ebu Hanifes. Për Sulejmanin,  historiani i dëgjuar Ibën Nedim cek: „ Ka qenë modest, i devotshëm, fekih (jurist) dhe muhadith i mbërimë“. Mes kësaj elite intelektualësh të devotshëm u rrit dhe u shkollua Iamam Mturidiu.

Fukahat e medhhebit, percjellnin çdo libër të Imam Ebu Hanifes dhe e ruanin si koment dhe shpjegim të Imamit mbi bazat e Akaidit e lëmëve tjera. Që këndej, Maturidiu i përcolli këto libra nga mësuesit e vet ndonëse, në dorën e tij ato morën një pamje tjetër. Më parë këto vepra ishin në formë traktatesh me shpjegime të shkurtëra të Imam Ebu Hanifes lidhur me mësimin e Ehli Sunnetit. Sqarime për atë që duhet besuar pa u thelluar në sjelljen e argumenteve që provonin qëndrueshmërinë e tyre. Këto broshura, me imam Maturidiun u shndëruan në shkencë të mirëfilltë të Ilmul kelamit pasi ai provoi bazat e mendimit sunni me argumente të prera duke klasifikuar dhe nxjerr degëzime shkencore të mendimit kelamist derisa emri i tij fitoi famë dhe bëhet mutekelimi i shkollës së Ebu Hanifes dhe drejtues i Ehli Sunnetit  në „tokat pas lumit“- Maveraenehrit. Kështu, mësimi kelamist i Ebu Hanifes mishërohet me emrin e Maturidiut dhe drejtimi kelamist hanefi më vonë do të bartë emrin e tij: medhhebi maturidi (El-Maturidijeh).

Nxënësit më të dalluar dhe më me famë të Imamit janë: Hakim Samarkandi 340 h./ 951 e.r.; Imam Ebu Hasan Rustegfeni, Imam Ebu Muhammed El-Pezdevi, Imam Ebu Lejth El-Buhari etj.

Mendimi Maturidist nuk përfundoi me Imamin Maturidiun. Imam të dalluar e zhvilluan atë, e shoshitën dhe studiuan duke e bëre atë gjithnjë e me të thuktë, duke pasuruar shkencërish derisa shkolla maturidije do ngrihet në shkallët më të larta të mendimit sunni në përgjithësi.

                       Vepra e Imam Maturidiut

Të gjithë titujt  që përmenden si libra të imam Maturidiut, flasin se ai shkriu jetën e vet në mbrojtjen e akides duke demantuar qëndrimet e gabuara, të dijetarëve të larguar nga sunneti në çështje të caktuara të mendimit islam. Ato vepra njëherit dëshmojnë për thellësinë e mendimit të tij në shkencat e fesë: fikh, usul, kelam e tefsir. Imami në punimet e veta më tepër merret me të kritikuarit e mendimit mu’tezili,  veçanërisht të Ka’biut, i njohur ndër mu’tezilitë si „Imamu Ehli’l-Erd”. Imam Maturidiu u mor me mendimin e Ka’biut ngase ky ishte bashkëkohës i  tij. Veprat të cilat i shkruan si demant ndaj mësimit mu’tezili janë: „Bejanu Vehmi’l- Mu’tezileti, “Përgjigje mbi toerinë e pesë parimeve të Bahiliut“; si dhe vepra ku shqyrtohen qëndrimet e Ka’biut: „Reddu Availi’l-Edileh“, „Reddu Tehdhibi’l-Xhedel“, „Reddu Veidi’l-Fusak“ etj. Imami u mor edhe me mendimin e shkollave tjera kështu, lidhur me shkollën dhe mësimin e Keramitas përpiloi veprën: „Er-Reddu ala Usuli’l-Keramitati“, dhe „Reddu Kitabi’l-Imameti“.

Usuli fikhu është një ndër fushat ku krijoi Imam Maturidiu. Në këtë shkencë shkroi veprën: „Me’hadhu’sh-Sherai’ë“, „Kitabu’l-Xhedel“ duke krijuar njëkohësisht edhe në fushën e tefsirit e të kelamit  në shkollën e ehli sunetit. Kështu, vepra „Te’vilatu Ehli Sunneh“ është vepra e tij në lëmën e tefsirit për të cilin historiani i njohur Haxhi Halifeh thotë: „Është kjo një vepër e cila nuk e ka shoqen, e as që i afrohet  ndonjë vepër e shkruar në këtë shkencë“.

Libri „Te’vilat“ është i shkruar me një gjuhë të qartë, nxirret çdo ide e dëshiruar nga ajetet pa u thelluar në polemika lidhur me imtësi, siç vepron Fahrudin Razi në tefsirin e tij. Ky libër është dëshmi për epërsinë dhe njohuritë e gjëra të imamit në shkencat  fetare dhe të gjuhësisë.